Neuropatia cukrzycowa jest przewlekłą chorobą neurodegeneracyjną, która dotyka 60–70 % osób chorujących na cukrzycę, niezależnie od jej typu. Uszkodzenie nerwów może przebiegać dwojako: bezpośrednio, poprzez degenerację aksonów i osłonki mielinowej, niezbędnych do prawidłowego przewodzenia impulsów nerwowych, lub pośrednio, w wyniku uszkodzenia ścian naczyń krwionośnych, odpowiedzialnych za dostarczanie nerwom tlenu i substancji odżywczych. Neuropatia nie wybiera wieku ani płci – może wystąpić u pacjentów z krótszym lub długotrwałym przebiegiem cukrzycy, a także u osób bez cukrzycy.
Choroba może objawiać się zarówno w postaci neuropatii obwodowej, autonomicznej, proksymalnej, jak i ogniskowej. Pacjenci doświadczają problemów z czuciem, przewodnictwem bólu, zaburzeniami trawienia i wypróżniania, trudnościami w funkcjonowaniu seksualnym, a w zaawansowanych przypadkach – powstawaniem trudno gojących się, ropnych ran.
Współczesne leczenie kładzie nacisk przede wszystkim na kontrolę glikemii oraz stosowanie farmakoterapii, obejmującej leki przeciwdepresyjne, przeciwpadaczkowe i przeciwbólowe, a także fizjoterapię i strategie wspomagające regenerację nerwów.
Z punktu widzenia medycyny tradycyjnej chińskiej (TCM), neuropatia cukrzycowa jest wynikiem zaburzeń funkcji trzech kluczowych narządów: śledziony, wątroby i nerek. Śledziona odpowiada za produkcję krwi i energii (qi), wątroba wspomaga krążenie krwi i odżywienie nerwów, a nerki są źródłem esencji (jing), wspierającej funkcjonowanie całego układu nerwowego. Osłabienie tych narządów prowadzi do niedoboru qi i krwi, stagnacji krwi oraz utraty odżywienia nerwów, co w praktyce objawia się dolegliwościami typowymi dla neuropatii cukrzycowej.
Podejście TCM jest holistyczne i wielotorowe – obejmuje tonizację narządów, poprawę krążenia krwi, odblokowanie meridianów oraz wsparcie regeneracji nerwów. W ostatnich latach rosnące zainteresowanie budzą także grzyby prozdrowotne, takie jak Reishi, Cordyceps czy Lion’s Mane, które w badaniach eksperymentalnych wykazują potencjał w ochronie nerwów, redukcji stresu oksydacyjnego i wspieraniu mikrokrążenia, co jest zgodne z celami terapeutycznymi TCM.
1. Reishi (Ganoderma lucidum)
• W badaniu na szczurach z cukrzycą indukowaną streptozotocyną, ekstrakt z Reishi obniżał poziom glukozy we krwi oraz poprawiał funkcje wątroby i nerek.
• Inne badania wykazały, że Reishi redukuje stres oksydacyjny i poprawia profil lipidowy, co jest korzystne w cukrzycy, ponieważ oksydacja i dyslipidemia przyczyniają się do uszkodzenia naczyń i nerwów.
• Takie działanie może wspierać nerwy pośrednio — przez poprawę mikrokrążenia, redukcję stanu zapalnego i obciążenia metabolicznego na narządy (wątroba, nerki), co w filozofii TCM odpowiada wsparciu dla śledziony, wątroby i nerek.
2. Cordyceps (Cordyceps militaris / sinensis)
• W modelu myszy z cukrzycową nefropatią (uszkodzenie nerek), cordycepina (aktywny związek z Cordyceps) modulowała ekspresję miR-193b-5p/MCL-1, co prowadziło do zmniejszenia apoptozy, stresu oksydacyjnego i stanu zapalnego.
• W badaniu na szczurach z cukrzycą typu 2 (dietą + streptozotocyną), ekstrakt z Cordyceps militaris znacząco obniżył glukozę, poprawił enzymy antyoksydacyjne i chronił nerki (zmniejszenie markerów nefropatii).
• Cordycepin z C. militaris wykazał także działanie hipoglikemizujące i ochronne na śledzionę i nerki w modelu diabetycznym.
• Mechanistycznie, Cordyceps działa na wiele ścieżek: przeciwzapalnie (TNF‑α), przez PI3K/Akt, redukcja stresu oksydacyjnego i modulacja sygnałów apoptotycznych.
• W kontekście TCM, Cordyceps wzmacnia nerki (Shen) oraz wspiera metabolizm, co może przekładać się na lepsze wsparcie dla układu nerwowego (nerwy zależne od zdrowia nerek, wg TCM).
3. Lion’s Mane (Hericium erinaceus)
• W badaniu na szczurach z neuropatią cukrzycową (wszystkość eksperymentu) podanie ekstraktu Hericium erinaceus podniosło próg bólu, zmniejszyło glukozę oraz poprawiło status antyoksydacyjny (GPx, CAT, Na⁺/K⁺ ATP-aza) oraz inne markery stresu oksydacyjnego.
• W komórkach (PC12 i inne) oraz badaniach zwierzęcych wykazano, że H. erinaceus pobudza syntezę czynnika wzrostu nerwów (NGF) i może hamować szlaki bólowe związane z purynergicznym sygnalizowaniem (receptory P2).
• Aktywne związki, jak hericenony i erinaciny, stymulują neuritogenezę (wzrost wypustek nerwowych) i wspierają regenerację nerwów.
• Z perspektywy TCM, Lion’s Mane można rozumieć jako substancję wspierającą regenerację nerwów (tonifikacja qi i jing), co odpowiada pojęciu wzmacniania meridianów i struktury nerwowej.
4. Spirulina
• W literaturze naukowej bezpośrednio w kontekście neuropatii cukrzycowej spirulina jest mniej badana niż grzyby. Jednak spirulina ma znany profil antyoksydacyjny, przeciwzapalny, wspiera metabolizm glukozy i chroni śródbłonek naczyń.
• Choć nie ma dużej liczby badań klinicznych w neuropatii, jej działanie można logicznie powiązać z wsparciem mikrokrążenia nerwowego i redukcją stresu oksydacyjnego, co może być zgodne z celami TCM (wspieranie qi, krwi i narządów odpowiadających za odżywienie nerwów).
Terapie TCM jak akupunktura, masaż, zioła mogą wspomagać krążenie qi i krwi oraz odblokowywać meridiany, co zwiększa dostarczanie składników odżywczych do nerwów.
Konieczne jest regularne monitorowanie glukozy, kondycji nerek i wątroby oraz objawów neuropatycznych. Integracyjne podejście nie zastępuje podstawowej terapii cukrzycy, ale może ją wspierać i potencjalnie zmniejszać objawy neuropatii.
Suplementacja zawsze powinna być skonsultowana z lekarzem.
Jakość preparatów ma kluczowe znaczenie: ekstrakty standaryzowane, testowane pod kątem zanieczyszczeń (metale ciężkie, mykotoksyny) są niezbędne.
Objawy poprawy mogą być powolne; regeneracja nerwów to proces długoterminowy.
Podsumowanie
• TCM postrzega neuropatię cukrzycową jako wynik zaburzeń w śledzionie, wątrobie i nerkach, prowadzących do niedoboru qi/krwi, zastojów i utraty odżywienia nerwów.
• Grzyby lecznicze takie jak reishi, cordyceps i lion’s mane mają mechanizmy zgodne z tą koncepcją: wspierają narządy (zang), redukują stres oksydacyjny, zapalenie, a lion’s mane dodatkowo promuje wzrost nerwowy (NGF).
• Badania przedkliniczne (na zwierzętach i komórkach) pokazują obiecujące efekty w kontekście hipoglikemii, ochrony nerek i regeneracji nerwów.
• Strategia integracyjna może być obiecującym podejściem wspomagającym terapię neuropatii cukrzycowej, choć nie zastępuje standardowego leczenia
Badania naukowe:
• Ganoderma lucidum (Reishi) – „Mushrooms of the Genus Ganoderma Used to Treat …”
Link: https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC6891282/
O czym: Przegląd wyciągów z Ganoderma w modelach zwierzęcych cukrzycy; wykazano działanie hipoglikemiczne, przeciwutleniające i modulujące metabolizm glukozy.
• Ganoderma lucidum – „Significant effects of Ganoderma lucidum polysaccharide …”
Link: https://www.spandidos-publications.com/10.3892/etm.2021.10252
O czym: Badanie na myszach z cukrzycą typu 2: polisacharyd z Ganoderma zmniejszył glukozę, poprawił tolerancję glukozy i profil lipidowy.
• Hericium erinaceus (Lion’s Mane) – „Protective Effect of Ethanol Extracts of Hericium erinaceus on Alloxan‑Induced Diabetic Neuropathic Pain in Rats”
Link: https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC4415746/
O czym: Badanie na szczurach z neuropatią cukrzycową – ekstrakt Hericium zwiększył próg bólu neuropatycznego i poprawił status antyoksydacyjny.
• Hericium erinaceus – „Therapeutic potential of Lion’s Mane (Hericium erinaceus) in …”
Link: https://apcz.umk.pl/JEHS/article/view/39703
O czym: Przegląd badań o właściwościach neuroprotekcyjnych Hericium: działanie przeciwzapalne, antyoksydacyjne, wsparcie dla układu nerwowego i potencjalnie w cukrzycy.
• Cordyceps militaris – „Cordycepin from Cordyceps militaris ameliorates diabetic …”
Link: https://cmjournal.biomedcentral.com/articles/10.1186/s13020-023-00842-5
O czym: Badanie in vitro i in vivo: cordycepin (z Cordyceps militaris) chronił komórki nerkowe przed uszkodzeniem w cukrzycy; mechanizm m.in. miR‑193b‑5p/MCL‑1.
• Cordyceps militaris – „Effects of Extract from Solid‐State Fermented Cordyceps sinensis on …”
Link: https://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1155/2012/743107
O czym: Badanie hypoglikemiczne i renoprotekcyjne wyciągu Cordyceps sinensis/mycelium u modeli zwierzęcych cukrzycy.
• Przegląd „Adjuvant Therapy With Mushroom Polysaccharides for …”
Link: https://www.frontiersin.org/journals/pharmacology/articles/10.3389/fphar.2020.00168/full
O czym: Analiza zastosowania polisacharydów grzybowych jako terapii wspomagającej w cukrzycowych powikłaniach – choć mniej badań dotyczy bezpośrednio neuropatii.